ΗΜέRA # 43 / Η σηματωρός του Μίκη Θεοδωράκη

mikis1ΤΤ

Αυτό που δεν μπορεί κανείς να αρνηθεί στον Μίκη είναι τα μούσκουλα των συνθέσεων του. Κυριολεκτικά. Η ίδια η φιγούρα του σύνθετη θαρρείς πως ορίζει τη σωματοδομή των συνθέσεων του. Γι αυτό και ενίοτε μπορεί να έφευγαν πολλές από αυτές από την νοητική φόρμα που είχε ο συνθέτης και να ξεχείλωναν σε έργα που ήταν δυσκίνητα και παραμένουν ακόμα και σήμερα, κλασσικό παράδειγμα το Canto General.

Όμως το Άξιον Εστί (1964) στέκει ως ένα σταυροδρόμι όχι μόνο του ίδιου του σύνθετη αλλά και γενικότερα της ελληνικής μουσικής. Δεν χρειάζεται να πάει κάποιος ούτε καν στο μουσικό σκέλος της κυκλοφορίας, και ας είναι ακόμα και σήμερα στα αυτιά μας συγκινητική η ατσάλινη φωνή του Γρηγόρη Μπιθικώτση. Το δε ηχοληπτικό ακόμα και το γεμάτο προβλήματα είτε στη διαδικασία ηχογράφησης όπως ομολογεί ο Θεοδωράκης στο σημείωμα του δίσκου είτε στο επίπεδο της τελικής μίξης όπως το ακούμε με το χαώδες βάθος, συγκροτούν μια ειδική εικόνα που σπάνια έχουμε τη δυνατότητα να ακούσουμε στην ελληνική δισκογραφία.

mpiuiΤΤ

Και αυτό διότι ο Μίκης τελικώς προχώρησε σε μια βασική αρχή που εφαρμόστηκε εκείνη τη δεκαετία από τους free jazz οργιαστές που χρησιμοποίησαν το χώρο ηχογράφησης ως κενοτάφιο του περφεξιονισμού για να αναδυθεί η ίδια η ζωή ως σημειολογία της καλλιτεχνικής έκφρασης και όχι του απλού προϊόντος που ισούται με τη λέξη album και χρόνια αργότερα από μπάντες αρχικώς όπως οι Wire και οι XTC αλλά και το κίνημα του DIY. Ο ήχος πρέπει να καταμετρηθεί παντού για να έχει οντότητα κοινωνική αλλιώς παραμένει μια συσκευή διαπόμπευσης εμπορικού στυλιζαρισμένου φρεζαρίσματος του λάρυγγα, των δάχτυλων, των ώτων, των οργάνων δηλαδή που χρησιμοποιούμε κατά την εκτέλεση της οποιουσδήποτε μουσικής σύνθεσης.

Εκεί που ήταν η πραγματική στιγμή τήξης της ελληνικής δισκογραφίας ήταν στον ίδιο τον υπότιτλο του έργου. Η φράση «Λαϊκό Ορατόριο» θεμελίωσε μια νέα μεταγλώσσα στο ελληνικό τραγούδι. Η άοκνη προσπάθεια του Μίκη να δουλέψει πάνω σε ελληνικές φόρμες κάτω από έναν δυτικό πυρήνα σκέψης είχε βρει τον τέλειο στόχο της σε αυτή και μόνο τη φράση. Ο Μπαχ, ο Τσιτσάνης και ο Παγιουμτζής μαζί με όλη την σφύζουσα ζωής και ακμάζουσα avant garde της Ευρώπης εκείνης της εποχής εμβολιάστηκαν σε ένα σώμα μουσικής, το ελληνικό, που είχε ανάγκη τη δυναμική αυτή για να μην φτάσει να αποτελεί την καθολική του έκφραση το αρχοντορεμπέτικο που ήταν στις μεγάλες του δόξες, ένεκα του ελληνικού κινηματόγραφου και της απλοϊκής γλώσσας που μιλούσε.

elitisΤΤ

Με ράχη τον Επιτάφιο και με συνέχεια το Άξιον Εστί ο Θεοδωράκης κατέσχισε τον υμένα της σοβαροφάνειας αλλά παράλληλα έθεσε και τον λαϊκό ακροατή προ των ευθυνών του. Η επιλογή ήταν πια στον ακροατή. Και αυτό διότι το μείγμα με το συγκλονιστικό και μεταμοντέρνο πόνημα των 12.942 λέξεων που είχε κατασκευάσει 5 χρόνια πριν, το 1959 ο Ελύτης είχε δώσει την ίδια ακριβώς λάξευση προς παρατήρηση. Βιβλικότητα, υπερρεαλισμός, ελληνική παράδοση, παραισθητισμός, ιστορική γραμμή από το Σύνταγμα της Τροιζήνας μέχρι τον Εμφύλιο, ambient επιχωματώσεις, ανιχνεύσεις του Θείου.

Ο Μίκης πατώντας καθόλου τυχαία σε αυτό το υπέροχο ποίημα παρέδωσε έναν δίσκο που όρισε ότι η ελληνική μουσική δεν θα μπορούσε να είναι μετά από αυτόν η ίδια. Ο Χατζιδάκις μπορεί να είχε υπερασπιστεί τη πλέον κατάλληλη στιγμή το ρεμπέτικο αλλά τελικά είχε αρνηθεί (παρά μόνο μέσα από κινηματογραφικές του αποδράσεις) να μιλήσει στη γλώσσα του ξωμάχου, προτιμώντας συνειδητά τον αστό (ανεξαρτήτως ηλικίας) που θα αντιλαμβανόταν το λόγιο υπόστρωμα των δίσκων του. Ο Μίκης με όλες τις απώλειες που μπορεί να έχει μια τέτοια μεταγραφή ένεκα των τριβών, πήρε την παρτιτούρα του και την μετέφερε σε κάθε σημείο εντός των συνόρων, είτε ήταν ο βράχος είτε το ύδωρ είτε το χώμα ο πρωταγωνιστής του τοπίου.

tsarouxisΤΤ

Μεταλαμπαδεύοντας την έννοια του ιερού μαζί με μια περά από ιδεολογικές φράξιες αναζήτηση της παρεμβατικής ελευθερίας (πνευματικής, σωματικής, καλλιτεχνικής) και εμφωλεύοντας έναν σχεδόν ιμπρεσσιονιστικό Τσαρούχη στο εξώφυλλο του δίσκου, ανατίναξε την έννοια «album» για να πλάσει μια δαμόκλειο σπάθη εννοιολογικής φύσης, υποσημειώνοντας ότι ο ένας δίσκος δεν είναι μόνο ήχος αλλά πριν απ όλα ένα έργο τέχνης.

Στυλιανός Τζιρίτας

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s