ΗΜέRA # 142 / Το μουσικό κίνημα της Τερεζίν – Mahler & Brahms εναντίον της ναζιστικής ιδεολογίας

terezin3
Οι Ghetto Swingers επί τω έργω. Διακρίνεται ο αμέστρος τυο σχήματος Μ.Ρόμαν. Πρόκειται για φωτογραφία από προπαγανδιστικό ντοκιμαντέρ των Ναζί που δεν ολοκληρώθηκε ποτέ.

Το στρατόπεδο Τερεζίν στην Πράγα έχει ιστορία που φτάνει πίσω στο 1780 και οφείλει την ονομασία του στην ομώνυμη πόλη που έφτιαξε ο αυτοκράτορας Ιωσήφ ο Β’ της Αυστροουγγαρίας προς τιμήν της μητέρας του Θηρεσίας. όμως αυτό για το οποίο έχει ιδιαίτερη θέση στην ιστορία είναι οι περίφημες συναυλίες που διοργανώθηκαν από τους κρατούμενους στο στρατόπεδο συγκέντρωσης την περίοδο 1941 έως και 1945. Το φαινομενικά  αντιφατικό της πράξης εξηγείται ως εξής.

Τα, συνολικά, 139.654 άτομα και των δυο φύλων και όλων των ηλικιών που μεταφέρθηκαν στο στρατόπεδο της Τερεζίν στην τετράχρονη διάρκεια της λειτουργίας, ουσιαστικά βίωσαν ενός των τειχών του στρατοπέδου έναν προθάλαμο πριν προωθηθούν σε στρατόπεδα εξόντωσης στην Πολωνία (κυρίως στο Άουσβιτς. Στην Τερεζίν δεν εφαρμόστηκε η Τελική Λύση ακριβώς επειδή οι Ναζί χρησιμοποίησαν το στρατόπεδο ως βιτρίνα απέναντι σε ανθρωπιστικές οργανώσεις όπως ο Ερυθρός Σταυρός. Κλιμάκιο από τον τελευταίο βρέθηκε 2 φορές στην Τερεζίν και μάλιστα του είχε ετοιμασθεί εορταστική φιέστα (τηρούμενων των αναλογιών) για να δειχθεί ότι όλα έβαιναν καλώς. Όπως χαρακτηριστικά αναγράφεται στα στρατιωτικά αρχεία οι Ναζί θεωρούν την Τερεζίν στρατόπεδο «οικογενειακής ατμόσφαιρας». Κάτι που βέβαια δεν αναιρούσε το δικαίωμα ζωής και θανάτου που είχαν οι αξιωματικοί απέναντι στους κρατούμενους, ούτε την ισχνή διατροφή των τελευταίων.

Οι Βραδιές Φιλίας όπως ονομάστηκαν ξεκίνησαν από πρωτοβουλία διδασκάλων μουσικής που υπήρχαν ανάμεσα στους κρατούμενους και οι οποίοι αρχικά

Για την επίσης αυτονόητη ερώτηση που έχει να κάνει με την ύπαρξη μουσικών οργάνων στο στρατόπεδο, πρέπει να σημειωθεί ότι αυτά είχαν μπει σε πρώτη φάση παράνομα και κρυμμένα μέσα στα στρώματα που είχαν δικαίωμα να πάρουν μαζί τους οι εκτοπισμένοι. Ένα πιάνο που προστέθηκε αργότερα στα μουσικά σύνολα είχε ανευρεθεί σε ένα χωράφι σε κάκιστη κατάσταση από κρατούμενους εργαζόμενους εκτός των τειχών (φυσικά υπό την εποπτεία στρατιωτών) και μεταφέρθηκε κρυφά, επιδιορθώθηκε επίσης κρυφά και στο πέρασμα του χρόνου παρουσιάστηκε στους αξιωματικούς.

terezin2
Φωτογραφία όλων των μικρών ερμηνευτών του Brundibar στο τέλος μίας παράστασης. Η φωτογραφία τραβήχτηκε, όπως εικάζεται, από μέλη της επιτροπής του Ερυθρού Σταυρού που παρακολούθησε την παράσταση. Λίγες εβδομάδες μετά, σχεδόν όλα τα παιδιά της παράστασης μεταφέρθηκαν στο Άουσβιτς.

Η διασκέδαση δεν ήταν το ζητούμενο από τους ιθύνοντες των βραδιών αυτών. Αυτοί που είχαν ως ευθύνη τους ήταν όπως είναι εύκολο να αντιληφτεί κάποιος, την ενδυνάμωση του ηθικού των έγκλειστων όπως και (σημαντική παράμετρος και αυτή) η προσπάθεια να μην χάσουν τη δυναμική τους οι δεκάδες μουσικοί που βρεθήκαν ανάμεσα στους υπόλοιπους κρατούμενους.

Επίσης έχει ενδιαφέρον ότι πολλά από τα έργα που παρουσιάστηκαν όπως του Gesange, Haba,  Schoenberg και ο Zemlinsky ήταν στον κατάλογο των απαγορευμένων από τους ναζί καλλιτεχνών. Ο δε σύνδεσμος από soundcloud που έχω βάλει αφορά ένα από τα έργα που αποδεδειγμένα παρουσιάστηκαν σε μία από τις δεκάδες «Βραδιές Φιλίας».

Ο Θωμάς Σλιώμης στο βιβλίο του Η Τέχνη απέναντι στο ναζισμό -Το μουσικό κίνημα της Τερεζίν 1941-1945 (εκδόσεις Πατάκη 2016), από όπου άντλησα το συντριπτικό ποσοστό των στοιχείων του άρθρου όπως και τις φωτογραφίες που το πλαισιώνουν, ανέλαβε να φέρει σε πέρας μια δύσκολη αποστολή σε επίπεδο μελέτης και τα κατάφερε με τις όποιες αντιρρήσεις που προσωπικά μπορεί να φέρω. Αυτές έχουν να κάνουν με το ότι σε αρκετές στιγμές ξεφεύγει από τη γλώσσα της μελέτης και κινείται κριτικά απέναντι στα αντικείμενα της μελέτης του ενώ παράλληλα βρίσκω ότι το πρώτο μέρος του βιβλίου που αφορά την άνδρωση του ναζισμού και τη σηματολόγηση του είναι αν όχι άχρηστο (αν μη τι άλλος ε αυτούς που έχουν διαβάσει ανάλογα βιβλία, που υπάρχουν και στην ελληνική βιβλιογραφία), αφαιρεί δε από το βιβλίο την αίσθηση της ομοιογένειας που θα είχε αν ο Σλιώμης, μουσικός και συνθέτης ο ίδιος, έχει αποκλειστικά τη μουσική ως πεδίο μελέτης και όχι την ιστορία. Μόνο στο κεφάλαιο Κουλτούρα και Πολιτισμός – Το αγεφύρωτο χάσμα υπάρχει γέφυρα με το δεύτερο σκέλος του βιβλίου, αυτό που αφορά δηλαδή κυριολεκτικά τον τίτλο του.

Στυλιανός Τζιρίτας

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s