ΗΜέRA # 148 / Το παράδειγμα του Strzemiński (αλλά και το ερώτημα που έθεσε)

wladyslaw_strzeminski_nac

Το Afterimage, το κύκνειο άσμα του Αντρέι Βάιντα (1926 – 2016) που θα ξεκινήσει να προβάλλεται την επόμενη εβδομάδα στην Αθήνα (και το οποίο παρακολούθησα με περίσσια ευχαρίστηση την  προηγούμενη εβδομάδα σε δημοσιογραφική προβολή), έθεσε ένα ενδιαφέρον ζήτημα ηθικής το οποίο παραμένει καίριο στο χώρο των Τεχνών και στο πως οι εκφραστές αυτής αλληλεπιδρούν με το κοινωνικό τους περιβάλλον.

Η ταινία αφηγείται την πραγματική ιστορία του πρωτοποριακού πολωνού ζωγράφου Władysław Strzemiński (1893–1952) ο οποίος μετά τη λήξη του WW2 και με την εφαρμογή του σκληρού προσώπου της ΕΣΣΔ (μέσω της πολωνικής κυβέρνησης που ορίστηκε από την τελευταία)  πίεσε τον αναγνωρισμένο ζωγράφο (και εξέχοντα καθηγητή αλλά και ιδρυτή της Σχολής Καλών Τεχνών της Βαρσοβίας) να υποκύψει στο πραγματιστικό της σχέδιο για την Τέχνη. Τουτέστιν σοσιαλιστικός ρεαλισμός και απαξίωση της πρωτοπορίας ως αποτέλεσμα επάρατων σχέσεων των καλλιτεχνών με την «παρακμιακή αντίληψη περί Τέχνης στη Δύση«, όπως πολλά επίσημα έγγραφα εκείνης της περιόδου αναφέρουν.

Στην προκειμένη περίπτωση δεν θέλω να θίξω τη σχέση εξουσίας και τέχνης μήτε το κλασσικό δίλημμα περί στρατευμένης ή μη τέχνης αλλά ένα στοιχείο το οποίο αναδύεται όχι μόνο από την εξαίσια ηθοποιία του Bogusław Linda  ως Strzemiński αλλά και από μαρτυρίες ομότεχνων του όπως και του μικρού φιλικού και ακόμα μικρότερου οικογενειακού του κύκλου. Ο Strzemiński δρούσε ακόμα και κάτω από τις πλέον αντίξοες συνθήκες απερίσπαστος αναφορικά με την τέχνη του. Το ψωμί (κυριολεκτικά) και ακόμα περισσότερο τα χρήματα λιγόστευαν στην οικία του και το μυαλό του ήταν στην εξέλιξη της φόρμας και της προοπτικής του καμβά του.  Δε μιλάμε δηλαδή για έναν άνθρωπο που είχε λυμένο το καθημερινό ζήτημα της επιβίωσης (αλλά αντίθετα σιγά σιγά στριμωχνόταν από την εξουσία στο μονόδρομο της ανέχειας και ολοκληρωτικής φτώχειας) και εντούτοις εξακολουθούμε να έχει τη δημιουργία ως  τον βασικό άξονα της ζωής του. Κι αυτό όπως γλαφυρά μας δείχνει και το Afterimage είχε σαφή έκταση ως λογική και στην κοινωνική του ζωή και όχι μόνο σε φίλους αλλά και στα άτομα του στενότατοι οικογενειακού του κύκλου. Και σαφώς μπορεί κάποιος να μιλήσει για έναν αλαφροΐσκιωτο καλλιτέχνη όμως ο Ουνισμός όπως τον διατύπωσε περί ζωγραφικής όπως και η  Θεωρία της Όρασης αποτελούν αμφότερα δημιουργήματα ενός ανθρώπου με βαθειά στοχαστική ματιά πάνω στην ανθρώπινη ύπαρξη όπως και αξιοσημείωτη παρατηρητικότητα.

Władysław Strzemiński

Και βέβαια δεν τίθεται ζήτημα κρίσης πάνω στο ηθικό σκέλος του δρόμου που αποφασίζει ο καλλιτέχνης να ακολουθήσει αλλά το ερώτημα παραμένει. Ο καλλιτέχνης που επιμένει ακόμα και με τίμημα των προσωπικών του σχέσεων στη δημιουργία υπερβάλει και σε ποιο σύμπαν ηθικής τελικά κρίνεται? Ποιος ο κανών αξιολόγησης στην περίπτωση αυτή? Κανείς, πιστεύω προσωπικά, ακριβώς επειδή ο καθείς κρίνεται αναφορικά με το έργο του όταν μιλάμε για το κοινό. Για τις προσωπικές σχέσεις του καλλιτέχνη το κοινό (ακροατής/θεατής/αναγνώστης) έχει δικαίωμα γνώσης/γνώμης αλλά όχι κριτικής. Ο καλλιτέχνης όπως και ο κάθε άνθρωπος κρίνεται σε κάθε πεδίο ξεχωριστά και απο τους αρμόδιους χειριστές του πεδίου αυτού.

Στυλιανός Τζιρίτας

*(1) Η σύνθεση που έχει μπει από το soundcloud ανήκει στον (Sir) Andrzej Panufnik (1914 – 1991) καταξιωμένο Πολωνό συνθέτη που (κυριολεκτικά) απέδρασε στη Δύση το 1951. Η εκτέλεση ανήκει στον επίσης Πολωνό και διακεκριμένο από ηχογραφήσεις του στην Virgin και στην Naxos τσελίστα Andrzej Bauer.

*(2) Οι πίνακες που παρατίθενται (με χρονολογική σειρά από αριστερά προς τα δεξιά) είναι φυσικά του ίδιου του Strzemiński (ο οποίος είναι και ο εικονιζόμενος στη βασική φωτό του άρθρου).

Advertisements

One thought on “ΗΜέRA # 148 / Το παράδειγμα του Strzemiński (αλλά και το ερώτημα που έθεσε)

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s