ΗΜέRA # 207 / Μερικές σημειώσεις για «Το Τελευταίο Σημείωμα» του Παντελή Βούλγαρη

LAST SIM GIF.gif

Παρακολουθώ από την πρώτη εβδομάδα τις διαμάχες περί της τελευταίας ταινίας του Βούλγαρη. Το Τελευταίο Σημείωμα έχει εγείρει ζητήματα που αναγκάζουν κεφαλές της Αριστεράς όπως ο κύριος Μπογιόπουλος αλλά και δεκάδες ανώνυμους και επώνυμους, με βήμα στην κοινωνία του θεάματος αλλά και απλούς σχολιαστές να καταθέσουν τη γνώμη τους περί της ταινίας. Και αυτή τη φορά δεν έχει να κάνει με το καθαρά αισθητικό του ζητήματος, το καθαρά φιλμικό, αν και κάποιος που θα τοποθετούσε πολύ άνετα του βασικό στοιχείο συζητήσεων σε καθαρά σημειολογικό του κινηματογράφου θέμα θα ήταν απόλυτα σωστός.

Όμως ενώ η ελληνική αριστερά όπως εκφράζεται μέσα από τις γνώμες που βλέπουμε είτε μέσα από άρθρα είτε μέσα από αναρτήσεις σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης επιμένει σε ένα σημείο που προσωπικά μόνο κάποιος που έχει δει την ταινία μπορεί να εκφέρει άποψη περί του ορθού ή όχι του πυρήνα ισχυρισμών τους.

Οι επικριτές της ταινίας εστιάζουν ειδικότερα στο σημείο που αφορά την ανακοίνωση της γερμανικής διοίκησης αναφορικά με την εκτέλεση των 200 της Καισαριανής, θέτοντας τον Βούλγαρη προ των ευθυνών του σχετικά με την αλλαγή της λέξεως κομμουνιστές με Έλληνες. Διαβάσαμε και ακούσαμε όλες αυτές τις εβδομάδες δεκάδες απαξιωτικές και τολμώ να πω προσβλητικές για τον Παντελή Βούλγαρη φράσεις. «Πουλημένος», «εξαργυρώνει τη φήμη του…», «μέτριος όπως πάντα» και άλλα ανάλογα και φερέλπιδα.
Θα μπορούσα να επενδύσω στην φιλμική ή ποιητική αδεία ή ακόμα και στο συμβολισμό που θέλει την Ιωάννα Καρυστιανή που είναι υπεύθυνη για το σενάριο να μετασχηματίζει την πολιτική διάσταση σε λόγο ενωμένης αισθητικής διάταξης για έναν πραγματικά διχασμένο λαό της σημερινής εποχής, όπως είναι οι Έλληνες. Προσωπικά θα εστιάσω στη μανία και την μονόχνοτη λογική με την οποία είδαν οι σημερινοί αριστεροί και με γνώμονα του πόσο δυνατά ακούγεται το ΚΚΕ στην ταινία. Αυτό είναι αποτέλεσμα της λογικής που θέλει την τέχνη στρατευμένη (βέβαια δεν τους είδα καθόλου να μιλάνε για την τελευταία ταινία του Βάιντα, τσιμουδιά όμως πραγματικά, που έθιγε τα χάλια του σοβιετόπληκτου συστήματος στην Πολωνία ειδικότερα στο επίπεδο της τέχνης) αλλιώς είναι του αντίπαλου στρατοπέδου. Το ΚΚΕ δεν το ενδιαφέρει ποσώς αν η ταινία έχει θαυμάσια κάμερα, πραγματικά κινηματογραφική γραφή και όχι τηλεοπτικό δικάμερο και περιορισμένο εύρος πλάνου, ούτε αν τα κουστούμια (για άλλη μία φορά σε ταινία εποχής του Βούλγαρη) ήταν κανονικά και όχι σιδερωμένα το βεστιαρίου, μήτε οι καλές επιδόσεις των ηθοποιών (με ελάχιστες εξαιρέσεις), μήτε η συγκροτημένη στην ανάπτυξης της συγκρουσιακή πορεία των δύο πρωταγωνιστών, μήτε το ενδιαφέρον στοιχείο τη χρήσης μεταγενέστερων ιστορικά ηχητικών δομών (από τον Boy) σε μουσική ένδυση ταινίας εποχής. Το ΚΚΕ το ενδιαφέρει αν ακούγεται το κομμουνιστές πολλές φορές. Την ίδια στιγμή αν ρωτήσεις κάποιον θεατή μετά την έξοδο του από την αίθουσα, δεν υπάρχει περίπτωση να σου πει ότι δεν κατάλαβε ότι όλοι αυτοί ήταν κομμουνιστές κρατούμενοι, οι αναφορές είναι πάμπολλες (σε συζητήσεις μιλούν για 8ετή κράτηση -το 1944-, ακούγεται η λέξη «καθοδήγηση», η τελευταία κουβέντα ενός από τους εκτελεσθέντες πριν ηχήσουν τα πολυβόλα -και αυτές είναι μόνο λίγες από τις προαναφερθείσες επιλογές). Για τον αριστερό στην Ελλάδα θα έπρεπε να ακούγονται συνέχεια τα τσιτάτα του Μαρξ και να υπάρχει αυτός ο ηρωισμός στη φωνή όπως σε κάποιες προπαγανδιστικές ταινίες της ΕΣΣΔ που μιλούσαν για αύξηση της παραγωγής στα σιτηρά και στην χαλυβουργία.

Εγώ εικάζω επίσης ότι τους ενόχλησε ότι ο Βούλγαρης έδειξε ανθρώπους (με τις εμοννές τους, την αφοσίωση τους στην παράδοση και ενίοτε στη θρησκεία, με εσωτερικές αναταράξεις ακόμα και μπροστά στο καθήκον) και όχι ρομπότ (η ειρωνεία είναι διπλή στη χρήση της συγκεκριμένης λέξης και έχει σχέση με τον θαυμάσιο εφευρέτη της φυσικά και το περιβάλλον δημιουργίας από όπου εξέπεμψε) κομματικής συμπεριφοριστικής. Μάλλον διαπίστωσαν, υποθέτω, τη διαφορετικότητα του βιωματικού κομμουνισμού από αυτήν του τσιπουρικού (εκ του τσίπουρου) εγκυκλοπαιδισμού.

Το αστείο είναι ότι αν είχε γίνει μία σοβαρή δημόσια συζήτηση που θα εγκαλούσε τον Βούλγαρη σχετικά με τις όποιες ευθύνες του απέναντι στον ιστορικό ρεαλισμό θα κέρδιζαν τις εντυπώσεις οι επικριτές της ταινίας (ο κύριος Μπογιόπουλος εξαιρείται ανεξαρτήτως αν η κριτική του αφαίρεσε την αισθητική από την εξίσωση συλλογιστικής γύρω από την ταινία μιας και παρέμεινε ψύχραιμος στις βολές του). Τώρα απέμειναν με ένα υβριστικό και απαξιωτικό όσο και ξύλινο λόγο να κοσμεί για άλλη μια φορά την προθήκη δημόσιας τοποθέτησης τους.

Και ενώ θα συμφωνήσω σε σημεία που τέθηκαν σε κείμενα κριτικών του χώρου (το εκκωφαντικό τέλος, μερικές διάσπαρτα άστοχες επιλογές στους δεύτερους ρόλους) το σίγουρο είναι ότι αφενός το πρόσημο για την ταινία είναι σαφέστατα θετικό και αφετέρου ότι για άλλη μια φορά διαπίστωσα ότι δεν πρέπει να πηγαίνεις με το ιδεόμετρο στον κινηματογράφο. Αλλιώς κινδυνεύεις να γίνεις σταχανοβίτης, όπου και αν ανήκεις.

Στυλιανός Τζιρίτας

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s